Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) hükümete “Açık Mektup” gönderdi. Mektupta taban fiyatın yılda bir sefer güncellenmesinin enflasyon varsayımlarının gözetilmesi açısından kritik ehemmiyet taşıdığı belirtildi.
MERKEZ BANKASI’NDAN HÜKÜMET İSMİNE BAKAN ŞİMŞEK’E AÇIK MEKTUP
Merkez Bankası, hükümet ismine Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e “Açık Mektup” gönderdi. Mektupta, 1211 sayılı Merkez Bankası Kanunu’nun 42. hususu uyarınca, enflasyon gayesine ulaşılamaması halinde TCMB’nin amaçtan sapmanın nedenlerini ve alınması gereken tedbirleri hükümete yazılı olarak bildirmesi ve kamuoyuna açıklaması gerektiği hatırlatıldı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek
ENFLASYONUN HEDEFTEN SAPMASININ NEDENLERİ VE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
2023 yılı enflasyonunun amaç etrafında konulan belirsizlik aralığının besbelli halde üzerinde gerçekleştiği kaydedilen mektupta, şu sözlere yer verildi: “Bu metin, enflasyonun amaçtan sapmasının nedenleri ile amaca ulaşmak için alınan ve alınması gereken tedbirleri açıklamaktadır. Bu dokümanla birlikte, 2023’te enflasyon üzerinde tesirli olan ögelere dair tahlil ve değerlendirmeleri de içeren 2024’ün birinci Enflasyon Raporu ile kısa ve orta vadede enflasyon gayesine ulaşmak için uygulanacak para siyasetini daha ayrıntılı olarak açıklayan 2024 Yılı Para Siyaseti metni ekte bilgilerinize sunulmaktadır. 2022 sonunda yüzde 64,3 olan yıllık tüketici enflasyonu, 2023’ün birinci yarısında baz tesirlerine ek olarak döviz kurundaki yatay seyir, düşen yabancı para cinsi ithalat fiyatları ve güç sübvansiyonlarının tesiriyle gerilemiştir. Böylelikle haziranda yıllık enflasyon yüzde 38,2 olarak gerçekleşmiştir.
Diğer taraftan, mali şartların tesiriyle kredi büyümesinde gözlenen yüksek oranlı artışlar, fiyat güncellemeleri ve hane halkına yapılan transferler yılın birinci yarısında enflasyon üzerinde talep istikametli ögelerin tesirini besbelli hale getirmiştir. Kelam konusu gelişmeler, enflasyondan korunma saiki ile cari açığın altın ve tüketim malı ithalatı kanalıyla yükselmesine neden olmuş ve finansal piyasalarda meçhullüğü artırmıştır. Ayrıyeten, şubatta yaşanan Kahramanmaraş merkezli sarsıntıların, konut piyasası başta olmak üzere mal, hizmet ve iş gücü piyasalarında oluşturduğu arz-talep dengesizlikleri ile yine inşa faaliyetlerinin kamu maliyesi üzerindeki kısa ve orta vadeli tesirleri enflasyon üzerindeki baskıları artırmıştır. Bu gelişmeler, fiyatlama davranışlarını olumsuz etkileyerek yılın birinci yarısında gerileyen enflasyonun ikinci yarıda artmasına taban oluşturmuştur.”
“MAKRO FİNANSAL İSTİKRARI GÜÇLENDİRECEK BİÇİMDE SADELEŞTİRMEYE GİDİLDİ”
Mektupta, 2023’ün haziran ayında Para Siyaseti Şurası’nın (PPK), dezenflasyonun en kısa müddette tesisi, enflasyon beklentilerinin çıpalanması ve fiyatlama davranışlarındaki bozulmanın denetim altına alınması için güçlü bir nakdî sıkılaştırma sürecinin başlatılmasına karar verdiği anımsatıldı.
Bu çerçevede, haziran-aralık periyodunda siyaset faizinin toplamda 34 puan artırılarak yüzde 8,5 seviyesinden yüzde 42,5’e yükseltildiği hatırlatılan mektupta, şunlar kaydedildi: “Parasal sıkılaştırmayla eş anlı olarak, makroihtiyati çerçevede, piyasa düzeneklerinin fonksiyonelliğini artıracak ve makro finansal istikrarı güçlendirecek halde sadeleşmeye gidilmiştir. Mali sıkılaştırma ayrıyeten, seçici kredi ve miktarsal sıkılaştırma adımları ile desteklenmiştir. 2023’ün üçüncü çeyreğinde, yurt içi talepte süregelen güçlü seyrin birikimli tesirleri, vergi ayarlamaları, döviz kuru gelişmeleri, fiyat artışları, hizmet enflasyonundaki katılık ve ham petrol fiyatlarındaki ani yükseliş enflasyon dinamiklerinde tesirli olmuştur. Ayrıyeten, tüm bu gelişmelerin kısa bir mühlet zarfında tıpkı anda gerçekleşmesinin fiyatlama davranışlarında oluşturduğu ek bozulma sebebiyle de enflasyon yükselmiştir. Bu gelişmeler çerçevesinde enflasyon, haziran-eylül ayları ortasında 23,3 puan artarak yüzde 61,5 düzeyine ulaşmıştır. Bu artışın 4,7 puanı, vergi dahil kur tesiri hariç olmak üzere, akaryakıt fiyatlarındaki gelişmelerden, 3,8 puanı döviz kurundaki yükselişten, 2,8 puanı akaryakıt haricindeki vergi artışlarından kaynaklanmıştır. Fiyat artışı ve talebin hala epey güçlü olduğu bu periyotta, şokların bir ortada gerçekleşmesinin fiyatlama davranışında oluşturduğu ek bozulmanın ise enflasyon üzerinde 10,0 puan artırıcı istikamette tesiri olmuştur. Bunların dışındaki faktörlerin tesiri ise toplamda 2,0 puan ile hudutlu kalmıştır.”
Parasal sıkılaştırmanın birinci tesirlerinin finansal şartlar üzerinde gözlendiği, kısmen talep şartlarına da yansımaya başladığı belirtilen mektupta, “Yılın ikinci yarısında, dış finansman şartlarının besbelli formda güzelleştiği, rezervlerin istikrarlı artış kaydettiği, talep şartlarının cari süreçler açığına yansıyacak formda güç kaybetmeye başladığı, Türk lirası mevduat hissesinin yükseldiği, Türk lirası varlıklara yurt içi ve yurt dışı talebin güçlenerek arttığı gözlenmiştir. Tüm bu gelişmeler para siyasetinin aktifliğine katkıda bulunmuştur.” sözlerine yer verildi.
“2023 YIL SONU ENFLASYONU KESTİRİM ARALIĞININ ORTA NOKTASINA YAKIN GERÇEKLEŞMİŞTİR”
Mektupta, yılın son çeyreği özelinde bakıldığında, mali sıkılaştırma sürecinin finansal şartlar ve iç talep üzerindeki tesirleriyle tüketici yıllık enflasyonunun 3,2 puan ile sonlu bir oranda yükseldiği, bu tesirin 2,4 puanlık değerli kısmının doğal gaz tüketiminin artmasıyla birlikte hanelerin bedelsiz kullanım hududunu aşmasına bağlı üst taraflı mekanik tesirden kaynaklandığı belirtildi.
Bu devirde enflasyonun ana eğiliminin de gerileme kaydettiği bildirilen mektupta, şu değerlendirmelere yer verildi: “Fiyatlama davranışları, bilhassa sağlam mal kümelerinde olmak üzere, öncelikle temel mallarda görece daha kuvvetli düzelme işaretleri göstermiştir. Hizmet enflasyonu katılık gösterse de talep ve maliyet şartlarına daha hassas olan ulaştırma ve yemek hizmetleri enflasyonunda da eğilim son çeyrekte yavaşlamıştır. Konut fiyatlarında süregelen çok artışlar ise yerini enflasyonun altında kalan bir aylık yükselişe bırakmış, öncü göstergeler yeni kiralık ilan fiyat artışlarında yavaşlamaya işaret etmiştir. Takip edilen çekirdek, istatistiksel ve model-bazlı göstergeler, yılın son çeyreği boyunca enflasyon ana eğiliminin yavaşladığına işaret etmiştir. Böylece 2023 yıl sonu enflasyonu yüzde 64,8 ile yılın son Enflasyon Raporu’nda paylaşılan iddia aralığının orta noktasına yakın gerçekleşmiştir.”
SON ÇEYREKTE YAŞANAN GELİŞMELER
Mektupta, son çeyrek gelişmelerinin, enflasyon üzerinde tesirli olan ögelerde mali sıkılaştırmaya bağlı olarak kademeli bir geri çekilme yaşandığını ortaya koyduğu, bu devirde dış finansman şartları, rezervlerdeki güçlenme, cari istikrardaki düzgünleşme ve TL varlıklara talebin döviz kuru istikrarına ve para siyasetinin aktifliğine katkıda bulunduğu kaydedildi.
2023 sonu prestijiyle TL mevduatın hissesinin, yıl içinde gerilediği yüzde 32 düzeyinden yüzde 42’nin üzerine çıktığı belirtilen mektupta, tüketici kredileri yıllık büyümesinin zirve noktası olan yüzde 60’tan yüzde 40’ın altına, 12 aylık birikimli altın ve tüketim malı ithalatı yıllık büyümesinin ise zirve noktası olan yüzde 125’ten yüzde 53’e gerilediği anlatıldı.
“MERKEZ BANKASI, SIKI PARA SİYASETİ DURUŞUNU SÜRDÜRECEK”
Kurul’un 2024 yılına girildiğinde, siyaset faizini ocak toplantısında yüzde 45’e yükselttiği, şubat ayında ise nakdî sıkılaştırmanın gecikmeli tesirleri ve mali transferi destekleyen başka siyaset adımlarını da göz önünde bulundurarak sabit tuttuğu hatırlatılan mektupta, mart ayına gelindiğinde ise aylık enflasyonun ana eğiliminin öngörülenden yüksek gerçekleştiği, yakın periyoda ait göstergelerin yurt içi talepte dirençli seyrin sürdüğüne işaret ettiği aktarıldı.
Bu bağlamda Kurul’un, enflasyon görünümündeki bozulmayı dikkate alarak mart ayı toplantısında siyaset faizini yüzde 50 seviyesine yükselttiği, ayrıyeten, operasyonel çerçevede değişikliğe giderek Merkez Bankası gecelik vadede borçlanma ve borç verme oranlarının bir hafta vadeli repo ihale faiz oranına kıyasla -/+ 300 baz puanlık bir marj ile belirlenmesine karar verdiği anımsatılan mektupta, şunlar kaydedildi:
“Operasyonel çerçevedeki değişiklik, faiz oranlarının geldiği yüksek düzey göz önünde bulundurularak yapılan teknik bir düzeltme olup bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı temel siyaset faizi olarak kullanılmaya devam edilecektir. TCMB, aylık enflasyonun ana eğiliminde bariz ve kalıcı bir düşüş sağlanana ve enflasyon beklentileri öngörülen kestirim aralığına yakınsayana kadar sıkı para siyaseti duruşunu sürdürecektir. Enflasyon görünümünde besbelli ve kalıcı bir bozulma öngörülmesi durumunda ise para siyaseti duruşu sıkılaştırılacaktır. Para siyasetindeki kararlı duruşun; yurt içi talepte dengelenme, Türk lirasında gerçek pahalanma ve enflasyon beklentilerinde düzelme vasıtası ile aylık enflasyonun ana eğilimini düşüreceği ve dezenflasyonu 2024 yılının ikinci yarısında tesis edeceği öngörülmektedir.”
“HİZMET ENFLASYONUNDAKİ KATILIK, RİSKLERİ CANLI TUTMAKTA”
TCMB’nin temel gayesi ve önceliğinin fiyat istikrarını sağlamak olduğu vurgulanan mektupta, “Para siyaseti bu gaye doğrultusunda oluşturulacaktır. Bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı siyaset faiz oranı olmayı sürdürecek, kredi büyümesi ve mevduat faizinde öngörülenin dışında gelişmeler olması durumunda ise mali transfer düzeneğini destekleyecek siyaset adımları atılmaya devam edilecektir. 2024 Para Siyaseti metninde belirtildiği üzere, enflasyonun gelecek devirdeki seyri konusunda iktisadi ünitelere rehberlik etmesi öngörülen göstergeler, kısa vadede enflasyon varsayımları, orta vadede ise enflasyon gayesidir. Bu çerçevede, para siyaseti enflasyonu geriletecek ve orta vadede yüzde 5 gayesine ulaştıracak mali ve finansal şartları sağlayacak biçimde belirlenmeye devam edilecektir. Nakdî duruşun sürdürülmesi ile enflasyonun 2024 yılı sonunda yüzde 36 olarak gerçekleşeceği, 2025 yılı sonunda yüzde 14 ve 2026 yılı sonunda ise yüzde 9 düzeyine geriledikten sonra yüzde 5 seviyesinde istikrar kazanacağı öngörülmektedir. Hizmet enflasyonundaki katılık, enflasyon beklentileri, jeopolitik riskler ve besin fiyatları enflasyon üzerindeki riskleri canlı tutmaktadır.” tabirlerine yer verildi.
“ASGARİ FİYATIN YILDA BİR KERE GÜNCELLENMESİ KRİTİK KIYMET TAŞIYOR”
Dezenflasyon sürecinde para ve maliye siyasetlerinin eş güdümünün büyük değer arz ettiği, öngörülebilirliğin artmasını sağlayan OVP (2024-2026) ile somutlaşmış olan kamu siyasetlerine dair varsayımların TCMB’nin enflasyon iddialarına yansıtıldığı belirtilen mektupta, bu kapsamda, taban fiyatın yılda bir defa güncellenmesi, yönetilen/yönlendirilen fiyatlar ile fiyat ve vergi ayarlamalarında OVP’de sunulan enflasyon iddialarının gözetilmesi ve para siyasetindeki sıkı duruşun ihtiyatlı maliye siyaseti ile desteklenmesinin öngörülen dezenflasyon patikasının tesis edilmesi açısından kritik kıymet taşıdığının altı çizildi.
OVP kapsamında ilan edilen fiyat istikrarı ve finansal istikrarı destekleyici öbür önlemlerin de dezenflasyon sürecine katkı vermesinin beklendiği aktarılan mektupta, şu değerlendirmelerde bulunuldu:
“OVP’de ilan edilen orta vadeli gayelere dezenflasyon patikasıyla uyumlu olacak halde bağlı kalınması, fiyat istikrarının tesis edilmesinde kritik rol oynayacaktır. Başka taraftan, enflasyondaki katılık ve oynaklıkları azaltacak yapısal ıslahatlara devam edilmesi ve arz kapasitesini geliştirecek teknolojik ve dijital dönüşümün desteklenmesi, fiyat istikrarına ve hasebiyle toplumsal refaha orta ve uzun vadede olumlu katkıda bulunacaktır. Bu kapsamda TCMB, yapısal ögeleri tahlil etmeye, ilgili siyaset teklifleri geliştirmeye ve enflasyonla gayretin kıymeti konusunda ilgili paydaşlar ve kamuoyu nezdinde farkındalık oluşturmaya yönelik çalışmalarına devam edecektir.”
Yorumlar kapalı.