Türkiye, 1990 yılında Paris’te imzalanan ve 1992 tarihinde Bakanlar Kurulu kararıyla Türkiye’nin de taraf olduğu Avrupa’da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Hakkında Antlaşma’yı (AKKA) Cumhurbaşkanı kararıyla askıya aldı.
Karar, Resmi Gazete’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlandı. Kararda, “19/11/1990 tarihinde Paris’te imzalanan ve 1/7/1992 tarihli ve 92/3250 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile onaylanan ‘Avrupa’da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Hakkında Antlaşma’nın Türkiye Cumhuriyeti ile Antlaşmanın tarafı öbür devletler ortasında 8/4/2024 tarihinden itibaren uygulanmasının durdurulmasına, 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 3’üncü hususu yeterince karar verilmiştir” denildi.
DIŞİŞLERİ’NDEN AÇIKLAMA: ÇEKİLMEDİK, ASKIYA ALDIK
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli, AKKA’nın askıya alınmasına ait bir açıklamada bulunarak “Hatırlayacaksınız: Rusya, Avrupa’da Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması’ndan (AKKA) 7 Kasım 2023 prestijiyle çekilmişti. Bunun sonucunda, Antlaşma’nın manalı bir biçimde uygulanmasına devam edilmesi imkanı kalmamıştı. Bu çerçevede, AKKA’ya taraf NATO Müttefiklerimizle birlikte Antlaşma’yı gerek duyulacak bir mühlet için askıya almaya karar vermiştik. (Önemli bir konu: Husus esasen “AKKA’nın uygulanmasının askıya alınması.” AKKA’dan çekilmek değil. Bu, geri alınabilir bir karar. Rusya ise “çekildi.” Bu mevzuda, NATO Kurulu tarafından 7 Kasım’da açıklama yapılmıştı. Biz ayrıyeten bir açıklama daha yaparak, kararımızı münasebetleriyle duyurmuştuk” dedi.
NATO ile Sovyetler Birliği ortasında imzalanan ve makul askeri azaltmaları zarurî kılan Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Muahedesi (AKKA) kapsamında Türkiye’nin PKK ile uğraş ettiği Güneydoğu bölgesi istisna sayılmıştı.
AKKA’ya taraf NATO müttefiklerinin muahedeyi askıya alma kararlarının yürürlüğe gireceği tarihi kendilerinin belirlediğini söz eden Sözcü Keçeli, “Halihazırda AKKA’ya taraf Müttefiklerin büyük çoğunluğunca askıya alma kararı yürürlüğe girdi” tabirlerini kullandı.
KARAR NE MANAYA GELİYOR?
Prof. Dr. Mesut Uyar, Türkiye’nin antlaşmayı askıya alma kararını yorumladı. AKKA’nın “sürpriz bir taarruzu engellemek ve inancı tesis etmek için” imzalandığını hatırlatan Uyar, mutabakatın taraflara ağır silahların havadan ve karadan denetleme imkanı da verdiğini yazdı. 1992’de AKKA subaylığına getirildiği için uygulamalara şahit olduğunu yazan Uyar, muahedenin birinci yıllarında denetlemelerin “oldukça sert ve detaylı” olduğunu aktardı. Fakat vakitle denetlemelerin aksadığını savunan Uyar, “NATO’ya girmek isteyen Bulgaristan ve Romanya üzere eski Varşova Paktı üyeleri denetlemeleri turistik seyahat üzere görmeye başladı” tabirlerini kullandı.
AKKA NEDİR?
Avrupa’da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Hakkında Antlaşma (AKKA), 19 Kasım 1990’da NATO ile Sovyetler Birliği ortasında imzalandı. Muahede, makul askeri azaltmaları öngörüyordu. Soğuk Savaş’ın son yıllarında tamamlanan mutabakat Avrupa’da konvansiyonel askeri ekipmanların değerli kısmına kapsamlı sınırlamalar getiriyor ve fazla silahların imha edilmesini kural koşuyordu. Muahede zırhlı muharebe araçları, muharebe tankları, savaş uçakları, toplar ve akın helikopterlerini içeren toplam beş konvansiyonel silah kategorisinde azaltma öngörüyordu. Muahede coğrafik olarak Avrupa’nın Atlantik kıyılarından başlayıp Sovyetler Birliği’nin Ural Dağları’na kadar olan kısmı kapsıyordu.
Avrupa’da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Hakkında Antlaşması, 1990 Kasım’ında Paris’te imzalanmıştı
1991 yılı sonunda Sovyetler Birliği’nin resmen dağılması sonrası AKKA’nın tekrar gözden geçirilmesini beraberinde getirdi. Eski Doğu Bloku ülkelerinin bir kısmı NATO üyesi olmuş ve şartlarda değişiklikler yaşanmıştı. Bu doğrultuda, 1996 yılında AKKA Muahedesi’nin kanat bölgeleri üzerinde düzenlemeler yapılarak Rusya’nın silah artırım talepleri karşılandı. 1999’da Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) İstanbul Doruğu sırasında AKKA’nın güncellenen versiyonu taraflarca imzalanmış ve Antlaşma Soğuk Savaş sonrası koşullarına uyarlandı. Yenilenen versiyonda Soğuk Savaş şartlarına uygun blok siyasetinden kopularak her ülke için ulusal ve ülkesel sınırlamalar getirilmiş oldu. Rusya, 2007’de ülke güvenliğini etkileyen ve acil tedbirler alınmasını gerektiren inanılmaz şartları münasebet göstererek AKKA’yı askıya aldı. Mart 2015’te de muahededen büsbütün çekildi.
Yorumlar kapalı.